تورک پیغمبری اینام آتا - آسیف آتا

موطلقیمیز، مقدسیمیز، پیغمبریمیز اینام آتایا آلی سجدیله

 
 
کوتسال کیتاب‌لار
بیرینجی بیتیق
ایکینجی بیتیق
اوچونجو بیتیق
دؤردونجو بیتیق
بئشینجی بیتیق
آلتینجی بیتیق
یئددینجی بیتیق
سککیزینجی بیتیق
دوققوزونجو بیتیق
اونونجو بیتیق

یان بیتیق‌لر

بیرینجی بیتیق
ایکینجی بیتیق
اوچونجو بیتیق

فاریز چوبانوغ‌لو، پوبلیسیست



اوجاغی بیر دفعه یاندیرارلار...


سووئت دوشونجه‌سی هر جور ائیبجرلیگی قبول ائدیر، هر جور سیلاهلانمیش آداملا باریشیر، اونونلا دیل تاپا بیلیردی. باریشمادیغی، قبول ائتمدیگی بیرجه آدام واردی. عقللا، مودریک‌لیکله، بشری ایده‌آل‌لارلارلا سیلاهلانمیش آدامی نینکی یاخینا بوراخماق، اونو اؤلدورمک، مهو ائتمک، ان یونگول حالدا سورگونه سوروکلمک، مملکت‌دن چیخارماق تهلوکه‌سی ایله هدلییردی و لازیم گلدیکده، بو حده‌لری رئاللیغا، گئرچه‌یه چئویره بیلردی.
سووئت بوخوو‌لاری آسیف آتانین دمیر ایراده‌سینی قیرا بیلمه‌دی. بو بوخوو‌لار اونون ایراده‌سینی نه قدر مؤهکم سیخسا دا، زامانا سیغمایان فیلوسوفون داخیلینده کوکره‌ین آتا‌لیق دویغولارینی سؤن‌دوره بیلمه‌دی. چونکی آسیف آتا اینامین، اقیده‌نین آتاسی ایدی و سینه‌سینده، اوریی‌نین باشیندا ائله بیر آتش یاندیرمیشدی کی، بو آتش کئچمیشه، بو گونه، گله‌جه‌یه، مین ایللر سونرایا ایشیق سالا‌جاقدی. اینام آتا منویات گونشی ایدی. اونون دونیامیزا گؤندردیگی ایشیق زرره‌لری اطرافا سرلنیب یاییلدیقجا زولمت دالغا-دالغا گئری چکیلیردی.
“مودریک‌لیک سلاهیتی” کیتابی ال-ال گزدی. دویغو و دوشونجه‌لریمیزی زامان-زامان بزه‌دی، اورک‌لره، قلب‌لره حاکم اولدو. لاکین هئچ بیر حاکمی تانیمادی، منویات حاکمین‌دن اؤزگه. تورک اولوسونون روهانیات اوجاغینی یاراتدی. بیز اونا اینام آتانین موطلقه اینام اوجاغی دئییریک.
آذربایجان فلسفی فیکرینی حدسیز بیر اوجالیغا قال‌دیران گؤرکم‌لی آذربایجان فیلوسوفو آتدیغی آددیم‌لارلا، یاراتدیغی نادیر فلسفی اثرلرله دونیا فیلوسوف‌لاری‌نین سیراسیندا دایاندی. بلکه ده اونلاردان داها اوجادا قرار توتدو. اونا گؤره کی، آسیف آتا آتا‌لیق حاقی قازانا بیلمیشدی. یاراتدیغی مقدس تلیمله، مقدس اوجاقلا و بوتون زامان‌لار اوچون یاشاری اولان فیکیر و دیلک‌لری ایله زیرولنمیشدی.
بس ندیر بو موطلقه اینام فلسفه‌سی؟ عمومیتله، بو اینامین ماهیتینده نه دایانیر؟ بو مسئله‌یه فردی دوشونجه‌دن یاناشماغا اصلا گوجوموز چاتماز، اما فیلوسوفون اؤزونون شرحینده سیزلری آنلادا بیلریک. هله بون‌دان اؤنجه نه اوچون آسیف آتا “منیم اللهیم موطلق‌دیر” دئییردی. گؤرونور، اللها یاخین‌لاشماق اوچون، ایلک نؤوبه‌ده، اؤزون‌دکی موطلقه یاخین‌لاشماق گرک‌دیر. “خالق سون‌سوز متانت، عذاب-اذیت باهاسینا اؤز بنزرسیزلیگینی، بشری لیاقتینی ساخلاییرسا، اؤزون‌دکی موطلقه یاخینلاشیر!
آنا اؤولادینا مهببتده داهی‌لیک گؤستریرسه، اؤزون‌دکی موطلقه یاخینلاشیر.
مهببتده ایکی شخص بیر اولورسا، جیسمانی قوووشما روحانی قوووشمایا چئوریلیرسه، اینسان اؤزون‌دکی موطلقه یاخینلاشیر.
گونش یئره، تورپاغا، جان‌لی‌لارا، بیتکی‌لره اؤز شفقتینی سخاوتله پایلاییرسا، اؤزون‌دکی موطلقه یاخینلاشیر.
ظلمه قارشی هیددتده، ائیبجرلییه قارشی نیفرتده، مرهمتده، قودسیتده موطلق یاشاییر!.. “
زننیمجه، موطلقین نه دئمک اولدوغو آز دا اولسا آیدین‌لاشدی. او دا بل‌لی اولدو کی، اینسان اؤزونده اولان منوی عالمین‌دکی موطلقی درک ائتدیکجه، اؤزونون اینامینی تاپیر.
بیز اینام آتانین یئنی نشر اولونموش “کوتسال اؤیرتی” (مقدس تلیم) کیتابینی اوخودوق. دویغولاریمیز دا بو اوخودان سونرا دیله گلدی. البته، کیتابی گئنیش تحلیل ائتمه‌یه احتیاج یوخ‌دور. و هم ده بو، آسیف آتا روحونا خوش گئتمزدی. پیغمبر کلام‌لاری‌نین هئچ بیر تحلیله احتیاجی اولمادیغی کیمی، منویات پیغمبری اینام آتانین دا فیکیرلرینی هر هانسی ایستیقامتده چؤزمک یئرسیز گؤرونردی. آنجاق بیر مسئلنی وورغولاماق ایستردیک کی، آسیف آتا اؤزون‌دن سونرا بیر اوجاق قویوب گئتدی. بو اوجاغین کئشیگینی چکن‌لردن بیری، هم ده اونون یوکوم‌لوسو ایشیق‌لی آتا‌لی‌دیر. بو یازینی قلمه آلمازدان نئچه گون اول “کوتسال اؤیرتی”نین تقدیماتینا دعوت‌لی ایدیم. اما ایشتیراک ائده بیلمدیم. ائرته‌سی گون گؤروشنده همین کیتاب‌دان گتیرمیشدی. “تورک سؤزونون آغاسی اولما‌لی‌دیر. سنه سؤز وئرمیشدیم کی، کیتاب گتیریم، گتیردیم،”-دئدی. او، چوخ صمیمی گؤرونوردو و منیم حرکتیمه قارشی دا هئچ نیی یادا سالماق نیتینده دئییلدی. اما من اؤزلوگومده اوتاندیم. ان آزی اونون دئدیگی سؤزه عمل ائتمیین‌دن اوتاندیم. چونکی اونون ساغلام حرکتی منه اؤز قوسورومو خاتیرلادیردی. ان دیرلی‌سی اولان ایسه “مقدس تلیم”ی اوخوماغیم اولدو. اینسانین روحانی وارلیق اولماسی فلسفه‌سی‌نین اینجه‌لیک‌لرینی درک ائتمه‌یه چالیشدیم، کیتاب‌دان اوخودوغوم هر بیر فیکرین، هر بیر ایدراک بهره‌سی‌نین نه قدر سارسیلماز اولدوغونا حیرت ائتدیم. داها چوخ قلبیمی کؤورل‌دن، دونیامی ورق-ورق چئویرن، کؤنلومه خئییرخاه‌لیق، مردانه‌لیک ریشه‌لری اکن سطرلردن آیریلا بیلمدیم. ایستدیم کی، بو یازی‌نین ایچری‌سینده هئچ اولماسا همین فیکیرلر ده اؤزونه یئر آلسین.
... دونیا‌سیزلیق نه بؤیوک فاجعه ایمیش! اینسان دوغما‌لارینی ایتیره ده بیلر، ایستی اوجاغی داغی‌لار، یوردو برباد اولار، لاپ اوریی‌نین ان هزین تئل‌لری ده قیری‌لار. فقط او، یئنه ده اینسان اولا‌راق قالیر. چونکی اونون دونیاسی هله توکنمه‌ییب. ایسته‌سه، دوشونجه اعتباری ایله یئنی‌دن دوغولا بیلر. آخی هله اطراف عالمده حیات ایشیغی گؤرونمکده‌دیر. بیر ده او وار کی، بیر اینسان اولا‌راق سنین یاشادیغین دونیا ظلمه، زالیملیغا تاپینا، مودریک فیلوسوفون دئدیگی کیمی: “یوز ظالم آراسیندا بیر عادیل قریب گؤرونر.” باخ، همین قریب‌لیگی، زولمتین یاراتدیغی قریب‌لیگی آسیف آتا “دونیا‌سیزلیق” آدلاندیریر.
دونیا‌سیزلیق
“یوزو پیس‌دیرسه-بیری یاخشی‌دیر”-دئدی‌لر.
“یوزو پیس‌دیرسه-یوز بیری ده پیس‌دیر”-دئدیم.
“یوز آلاق اوتو آراسیندا بیر گول تاپی‌لار”-دئدی‌لر.
“آلاق اوتو دوزونده گول قریب‌دیر”-دئدیم.
“یوز چیرک‌لی آراسیندا بیر تمیز تاپی‌لار”-دئدی‌لر.
“چیرک‌لی دونیادا تمیز قریب‌دیر”-دئدیم.
“یوز توپال آراسیندا بیر آیاق‌لی تاپی‌لار”-دئدی‌لر.
“توپال دونیادا دردلی، آیاق‌لی قریب‌دیر”-دئدیم.
“یوز آلچاق آراسیندا بیر اوجا تاپی‌لار”-دئدی‌لر.
“آلچاق دونیادا اوجا قریب‌دیر”-دئدیم.
“یوز ظالم آراسیندا بیر عادیل تاپی‌لار”-دئدی‌لر.
“ظالم دونیادا عادیل قریب‌دیر”-دئدیم.
“یوز نامرد آراسیندا بیر مرد تاپی‌لار”-دئدی‌لر.
“نامرد دونیادا مرد قریب‌دیر”-دئدیم.
“یوز اییاش آرسیندا بیر آشیق تاپی‌لار”-دئدی‌لر.
“اییاش دونیادا آشیق قریب‌دیر”-دئدیم.
“یوز آرسیز آراسیندا بیر دردلی تاپی‌لار”-دئدی‌لر.
“آرسیز دونیادا دردلی قریب‌دیر”-دئدیم.
“هر شئیی اینکار ائتمک اولماز”-دئدی‌لر.
“هئچ شئی هر شئی اولاندا یوخ اولور”-دئدیم.
“پیسه قالان دونیا-دونیا دئییل!”-دئدیم-اورادا گول بیتسه ده.
“چیرک‌لییه قالان دونیا-دونیا دئییل!” دئدیم-اورادا تمیز
تاپیلسا دا.
“توپالا قالان دونیا-دونیا دئییل!”-دئدیم-اورادا آیاق‌لی
تاپیلسا دا.
“آلچاغا قالان دونیا-دونیا دئییل!”-دئدیم-اورادا اوجا
تاپیلسا دا.
“ظالما قالان دونیا-دونیا دئییل!”-دئدیم-اورادا عادیل
تاپیلسا دا.
“نامرده قالان دونیا-دونیا دئییل!”-دئدیم-اورادا مرد
تاپیلسا دا.
“اییاشا قالان دونیا-دونیا دئییل!”-دئدیم-اورادا آشیق
تاپیلسا دا.
“آرسیزا قالان دونیا-دونیا دئییل!”-دئدیم-اورادا دردلی
تاپیلسا دا.
آسیف آتانین دونیا، حیات، کاینات، اینسان، طبیعت حاقین‌داکی دوشونجه‌لری‌نین حدودلاری گؤرونمور. سانکی بو دوشونجه‌لرین سرحدلری کاینات قدر سون‌سوزدور. بیز بو سونسوزلوق‌دان گؤتوردوگوموز بیر زرره‌نین ایشیغینا تاپیندیق.
سوسوزلوق‌دان دوداق‌لاری چات-چات اولموش اینسان بیرجه قورتوم سو گزیر. منویاتیندا چات‌لار اولان اینسان دا سوسوز کیمی‌دیر. لاکین او، دردینه درمان ایستمز. بس یارا‌لاری‌نین ملهمی اولان سویو - درمانی اونا تاپیب وئرمک کیم‌لرین مسولیتی‌دیر؟
تریقت صاحب‌لری منویاتی بوتؤولشدیرمیین، اونداکی چات‌لاری ساغالتماغین یئگانه لوغمانی‌دیر. افسانوی گوجده اولان لوغمان‌لار اؤلمورلر.
بیر ده او فیکیر یادیما دوشور کی، هر اوجاق اوجاق دئییل. اوجاغی بیر دفعه یاندیرارلار-سؤنمز. آسیف آتانین یاراتدیغی اوجاق زامانین توفانلاریندان‌ کئچیب گئده‌جک-سؤنمه‌یه‌جک. چونکی تانری‌نین اؤزو ده بو مقدس‌لیگی سؤن‌دورمک ایستمز، اینسانلیغین لوغمانینا ال قالدیرماز، عکسینه، اونا ابه‌دی یاشاماق حاقی وئرر.
اینسانی منوی اوجالیغا چکن، روحانی زنگین‌لییه قوووش‌دوران آتا‌لیق وار اولسون!

یازی آرخیوی
فلسفی-بدیی تنقید